Posts

“शांततेच्या पल्याड”

स्मशानाच्या शांततेत निजलो मी… जिथे शब्द संपतात, तिथूनच एक वेगळी गोष्ट सुरू होते. स्मशान… नाव ऐकताच अंगावर काटा येतो. पण त्या जागेची एक वेगळीच भाषा असते. इथे कुणी ओरडत नाही, कुणी भांडत नाही… सगळं काही इतकं शांत असतं की स्वतःचा श्वासही मोठा वाटतो. त्या शांततेत मी निजलो होतो — शरीराने नाही, पण मनाने… विचारांनी… आणि कदाचित थोडं आयुष्यानेही. त्या क्षणी जाणवलं, इथं सगळे सारखेच असतात. ना कोणी श्रीमंत, ना कोणी गरीब… ना कोणाची प्रतिष्ठा, ना कोणाचा अहंकार. जिवंतपणी ज्यासाठी आपण धावतो, झगडतो, ते सगळं इथे येऊन शून्य होतं. आणि म्हणूनच कदाचित ही शांतता इतकी खरी वाटते. माझ्या आजूबाजूला राख उडत होती… जणू काही आयुष्याच्या आठवणी हवेत विरघळत होत्या. प्रत्येक राखेच्या कणात एक कथा होती, एक नातं होतं, एक अपूर्ण स्वप्न होतं. आणि त्या सगळ्या कथा एकाच गोष्टीकडे बोट दाखवत होत्या — “शेवट सगळ्यांचा एकच असतो.” त्या शांततेत पडून राहिल्यावर, मनातले सगळे गोंधळ हळूहळू शांत होत गेले. जे प्रश्न खूप मोठे वाटत होते, ते इथे अगदी छोटे वाटू लागले. “कोण बरोबर, कोण चूक?” “कोण जिंकला, कोण हरला?” हे सगळं इथे येऊन अर्थहीन वाटू ला...

भाळीचं कुंकू… की रक्ताची सावली?

ती रोज सकाळी उठायची… आरशासमोर उभी राहायची… आणि अगदी अलगद… भाळी कुंकवाचा मळवट भरायची… पण गावात सगळ्यांच्या नजरा तिच्यावर खिळलेल्या असायच्या… कारण — ती विधवा होती. “अगं, विधवा असूनही कुंकू लावते?” “काय गरज आहे या नाटकाची?” “काहीतरी गडबड आहे…” अशा कुजबुजीत तिचं आयुष्य गुंतलं होतं… पण ती मात्र शांत… निर्विकार… जणू काही काहीतरी जपते आहे… किंवा लपवते आहे… तिचं नाव होतं राधा. तीन वर्षांपूर्वी तिचा नवरा अनिकेत अचानक मेला… कसं मेला? कोणीच ठाम सांगू शकत नव्हतं… कोणी म्हणाले – अपघात… कोणी म्हणाले – आत्महत्या… आणि काहींच्या डोळ्यात तर एक वेगळीच भीती होती… त्या दिवशी… अनिकेतचं शव घरात आणलं तेव्हा, राधाने एकही अश्रू ढाळला नव्हता… फक्त शांतपणे त्याच्या कपाळावर हात फिरवला… आणि हळूच कुजबुजली… “मी थांबतेय… अजूनही…” गावातल्या लोकांना तेव्हा वाटलं — दुःखात बाई सुन्न झालीय… पण त्या दिवसापासून… ती रोज कुंकू लावायला लागली. एके रात्री… शेजारीण ताईने पाहिलं… राधा आरशासमोर उभी होती… पण तिच्या मागे… आरशात आणखी एक सावली दिसत होती… पुरुषाची. ताई घाबरून मागे सरकली… पुन्हा पाहिलं तर — राधा एकटीच होती. दुसऱ्या दिवशी,...

परंपरेच्या विळख्यात अडकलेली "कुस "

आज तिची कुस उतावीळ झाली होती… एवढ्या दिवसांनी लेकराला कवटाळायचं होतं तिला… जणू तिच्या प्रत्येक श्वासात, प्रत्येक ठोक्यात फक्त एकच हाक होती — “माझं लेकरू…” पण… एक क्षण… फक्त एक क्षण… कावळा शिवला म्हणे. आणि सगळं बदललं. ज्या हातांनी जन्म दिला, ज्या कुशीत त्या लेकराने पहिल्यांदा डोळे उघडले, ज्या उबेत त्याने जग ओळखलं… त्या कुशीला आज “अपवित्र” ठरवलं गेलं. ती उभी होती… डोळ्यांत अश्रू, ओठांवर थरथर… पण आवाज मात्र नाही. कारण आवाज दाबायला तिला शिकवलं गेलं होतं — “हीच परंपरा आहे…” लेकरू रडत होतं… आईच्या गंधासाठी… आईच्या स्पर्शासाठी… पण त्याला दूर नेलं गेलं. आईचं हृदय ओरडत होतं — “मला दे माझं लेकरू… कुठला कावळा? कुठली अपवित्रता? मी आई आहे… माझं प्रेम कधी अपवित्र होऊ शकतं का?” पण तिच्या प्रश्नांना उत्तर नव्हतं… फक्त शांतता होती… आणि त्या शांततेत दडलेला निर्दयी समाज. ती बघत राहिली… तिच्या हातातून निसटलेलं ते छोटंसं जग… तिच्या कुशीपासून दूर होत गेलेलं तिचं सगळं अस्तित्व… त्या क्षणी… ती फक्त आई नव्हती… ती एक वेदना झाली होती… जिला ना आवाज होता, ना न्याय. परंपरा… चालीरीती… यांना जपताना आपण इतके अंध झालोय...

तडा... आणि उरलेल्या भेगांची गोष्ट

“तडा गेला की फक्त भेगा उरतात” — हे वाक्य ऐकायला साधं आहे, पण त्यामागे एक खोल सत्य दडलेलं आहे. आयुष्यातल्या नात्यांबद्दल, विश्वासाबद्दल आणि मनाच्या अवस्थेबद्दल बोलताना हे वाक्य अगदी अचूक बसतं. आपण एखाद्या वस्तूला जपून ठेवतो, कारण ती आपल्यासाठी महत्त्वाची असते. पण एकदा का तिला तडा गेला, की तिचं मूळ सौंदर्य, तिची ताकद आणि तिच्यावरचा विश्वास हळूहळू कमी होऊ लागतो. अगदी तसंच नात्यांबाबतही होतं. नातं कितीही घट्ट असलं, विश्वास कितीही मजबूत असला, तरी एक छोटासा तडा त्याला कायमचा बदलून टाकतो. तडा म्हणजे नेहमी मोठा धोका किंवा मोठी चूकच असावी असं नाही. कधी कधी तो छोट्याशा गैरसमजामुळेही पडतो. एखादं न बोललेलं वाक्य, एखादी दुर्लक्षित भावना, किंवा वेळ न देणं — या सगळ्यामुळेही तडे निर्माण होतात. आणि एकदा का तडा पडला, की त्यातून भेगा तयार होतात. त्या भेगा दिसतात, जाणवतात आणि सतत आठवण करून देतात की काहीतरी तुटलंय. भेगा म्हणजे केवळ तुटलेपण नाही, तर त्या अनुभवांचं चिन्ह असतात. त्या आपल्याला शिकवतात — विश्वास जपायला, शब्द विचारपूर्वक वापरायला, आणि नात्यांना वेळ द्यायला. कारण तडा गेला की भेगा उरतात, पण त्या भ...

विणता विणता गुंतले धागे…

विणकाम म्हणजे फक्त धाग्यांना एकत्र आणणं नसतं, तर ते असतं भावना, आठवणी आणि नात्यांना आकार देण्याचं एक सुंदर माध्यम. प्रत्येक धागा जसा वेगळा, तसंच आयुष्यही. पण हे सगळं विणताना, कधी कधी असे क्षण येतात की धागे सरळ न जाता गुंतायला लागतात… “विणता विणता गुंतले धागे…” ही ओळ फक्त विणकामापुरती मर्यादित राहत नाही, ती आपल्याला आपल्या आयुष्याचं प्रतिबिंब दाखवते. आपण सगळेच आपल्या आयुष्याचं एक सुंदर वस्त्र तयार करत असतो. स्वप्नांचे, नात्यांचे, अपेक्षांचे आणि आठवणींचे धागे हातात घेऊन आपण पुढे जातो. सुरुवातीला सगळं किती सोपं वाटतं… प्रत्येक गोष्ट आपल्या मनाप्रमाणे घडतेय असं भासतं. पण जसं जसं आपण विणत जातो, तसं तसं काही धागे गुंतायला लागतात. कधी एखादं नातं तुटतं, कधी एखादी अपेक्षा अपुरी राहते, तर कधी स्वतःचं मनच आपल्याला समजेनासं होतं. आणि मग त्या गुंतलेल्या धाग्यांमुळे आपण थबकतो. प्रश्न पडतो – “हे सगळं इतकं अवघड का झालं?” पण खरं पाहिलं तर, त्या गुंतलेल्या धाग्यांतच आयुष्याचं सौंदर्य दडलं आहे. कारण सरळ, व्यवस्थित विणलेलं वस्त्र जसं सुंदर दिसतं, तसंच कधी कधी त्या छोट्या छोट्या गाठी, त्या वाकड्या रेषा, हे...

डोरलं तिच्या गळ्यातलं...

डोरलं तिच्या गळ्यातलं… काळे मणी त्यात ओवले… आणि त्या प्रत्येक मण्यात साठलेला होता एक संपूर्ण प्रवास — हळूहळू उलगडत जाणारा, स्पर्शाने जाणवणारा, आणि मनात खोलवर उतरून राहणारा… पहाटेच्या त्या मंद उजेडात ती आरशासमोर उभी होती. खिडकीतून आत येणाऱ्या कोवळ्या सूर्यकिरणांनी तिच्या चेहऱ्यावर हलकी सोनेरी छटा चढवली होती. तिच्या बोटांनी अलगद त्या डोरल्याला स्पर्श केला… काळे मणी हलकेसे थरथरले — जणू प्रत्येक मणी तिच्याशी काहीतरी बोलायला तयार होता. ते डोरलं तिच्या गळ्यात फक्त सजलं नव्हतं… ते तिच्या श्वासांमध्ये मिसळलं होतं. त्या दिवसाची आठवण अजूनही त्या मण्यांत जिवंत होती… हलकीशी धाकधूक, मनात दडलेली भीती, आणि त्याच वेळी एक वेगळाच आनंद. तो तिच्याकडे पाहत होता — थोडा संकोचलेला, पण डोळ्यांत एक ठामपणा. जेव्हा त्याने ते डोरलं तिच्या गळ्यात घातलं, तेव्हा वेळ जणू क्षणभर थांबली… आजूबाजूचा सगळा गोंधळ दूर गेला, आणि फक्त त्या दोघांचं जग उरलं — जिथे एक न बोललेलं वचन हळूच जन्म घेत होतं. दिवस गेले, ऋतू बदलले… पण त्या काळ्या मण्यांची चमक कमी झाली नाही. कधी पावसात भिजताना ते तिच्या गळ्यावर चिकटून राहतं, थंडगार स्पर्शान...

एक दीर्घ श्वास घेतला आणि...

कधी कधी आयुष्यात आपण थांबतो… अगदी अचानक. ना कुठलं कारण, ना कुठली मोठी घटना. फक्त एक दीर्घ श्वास घेतो… आणि त्या श्वासातच आपल्याला स्वतःची जाणीव होते. आपल्याला वाटत असतं — आपण हरवलो आहोत. लोकांच्या अपेक्षांमध्ये, जबाबदाऱ्यांमध्ये, धावपळीत… पण खरं पाहिलं तर आपण हरवलेलो नसतोच कधी. आपण फक्त इतकं करतो — स्वतःकडे पाहणं विसरतो. लहानपणी आपण स्वतःसाठी जगत होतो. जे आवडायचं ते करत होतो, मनातलं मनमोकळं व्यक्त करत होतो. पण जसजसं मोठं होत गेलो, तसतसं “लोक काय म्हणतील?” हा प्रश्न आपल्या “मला काय हवंय?” यावर भारी पडू लागला. आपण स्वतःलाच बाजूला ठेवलं. आपल्या आवडी-निवडी, स्वप्नं, भावना — सगळं कुठेतरी दडपून टाकलं. आणि मग एक दिवस असं वाटलं — “मी हरवलो आहे.” पण आज जेव्हा तो दीर्घ श्वास घेतला, तेव्हा समजलं — हरवलेलो मी नव्हतो… हरवलेली होती माझी स्वतःकडे पाहण्याची सवय. स्वतःचा शोध घेणं म्हणजे काही मोठं पर्वत चढणं नाही. तो प्रवास आहे — आपल्या मनाशी बोलण्याचा, आपल्या चुका स्वीकारण्याचा, आणि सर्वात महत्त्वाचं — स्वतःला वेळ देण्याचा. कधी एकांतात बसून स्वतःला विचारावं, “खरंच मला काय हवंय?” “मी जे करतोय, त्यात मला ...