कोकण…भूभाग नाही, श्वास आहे!
कोकण म्हटलं की मनात सर्वप्रथम उभा राहतो तो अथांग निळाशार समुद्र…
नारळी-पोफळीच्या बागांमधून अलगद वाहणारा वारा…
मातीतून दरवळणारा पावसाचा सुगंध…
आणि कौलारू घरांच्या ओट्यावर बसलेली माणसं…
कोकण म्हणजे फक्त पर्यटनस्थळ नाही…
तो एक जिवंत संस्कार आहे.
एक अशी जीवनशैली, जिथे माणूस निसर्गाशी भांडत नाही… तर त्याच्यासोबत जगतो.
पहाटे कोंबड्याच्या आरवण्याने जाग येते,
समुद्राच्या लाटांमध्ये दिवस सुरू होतो,
आणि रात्री काजव्यांच्या प्रकाशात गाव शांत झोपतं…
हे सगळं आजही कोकणात कुठेतरी श्वास घेतंय.
पण…
हा श्वास आता धाप लागल्यासारखा वाटतोय.
एक काळ होता…
जिथे समुद्रकिनाऱ्यावर खेकड्यांच्या रांगा दिसायच्या,
झाडांवर पक्ष्यांची घरटी असायची,
आणि जंगलातल्या प्रत्येक वाटेला स्वतःचा आवाज असायचा.
आज त्या वाटा शांत झाल्यात…
कारण विकासाच्या नावाखाली आपण निसर्गालाच गुदमरवायला सुरुवात केली.
डोंगर पोखरले गेले…
झाडं तोडली गेली…
नद्या दूषित झाल्या…
आणि समुद्रही आता आधीसारखा नितळ राहिला नाही.
ज्याला आपण “जैवविविधता” म्हणतो ना…
ती कोकणाची खरी ओळख होती.
आंब्याच्या बागांमध्ये गुणगुणणाऱ्या मधमाशा,
पावसात ओरडणारे बेडूक,
रात्री चमकणारे काजवे,
समुद्रकिनाऱ्यावर अंडी घालायला येणारी कासवं…
ही फक्त प्राणी नव्हते…
तर कोकणाच्या जिवंतपणाची चिन्हं होती.
पण आता…
काजवे दिसेनासे झालेत…
चिमण्यांचा आवाज हरवलाय…
आणि समुद्रकिनाऱ्यावर प्लास्टिकची चादर पसरलीय.
कोकणातील खाद्यसंस्कृती म्हणजे फक्त चव नाही…
तर निसर्गाशी असलेलं नातं आहे.
सोलकढीचा प्रत्येक घोट,
हापूस आंब्याचा प्रत्येक तुकडा,
फणसाचा गोडवा,
कोळंबीचा सुगंध…
हे सगळं निसर्गामुळेच आहे.
गणपतीच्या उत्सवात मातीच्या मूर्ती घडवणारा हात…
शिमग्यात गावभर नाचणारी पावलं…
नारळी पौर्णिमेला समुद्राला वाकून नमस्कार करणारे कोळी…
ही संस्कृती निसर्गाशी जोडलेली आहे.
आणि जर निसर्गच संपला…
तर ही संस्कृती तरी किती दिवस जिवंत राहील?
आज कोकण ओरडून सांगतोय…
“माझे डोंगर वाचवा…”
“माझ्या नद्या जपू द्या…”
“माझ्या समुद्राला श्वास घेऊ द्या…”
कारण निसर्ग नसलेला कोकण म्हणजे
फक्त नकाशावर उरलेलं नाव असेल.
आपण शहरं उभी करू शकतो…
मोठमोठे रस्ते बांधू शकतो…
पण एका झाडावर पुन्हा घरटं बांधायला पक्ष्यांचा विश्वास परत आणू शकतो का?
हा प्रश्न प्रत्येकाने स्वतःला विचारायला हवा.
आज गरज आहे ती फक्त “Save Nature” चे पोस्टर लावण्याची नाही…
तर खरंच निसर्ग जगवण्याची.
एक झाड लावा…
प्लास्टिक टाळा…
समुद्रकिनारे स्वच्छ ठेवा…
आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे…
कोकणाला फक्त “Tourist Spot” म्हणून पाहू नका.
तो कोणाचं तरी घर आहे…
कोणाचं बालपण आहे…
कोणाचं आयुष्य आहे…
शेवटी एवढंच…
जर समुद्र शांत झाला…
जर पावसाने कोकणाकडे पाठ फिरवली…
जर झाडांनी सावली देणं थांबवलं…
तर आपण जगू कसे?
कारण खरं सांगायचं तर…
आपण निसर्ग वाचवत नाही…
निसर्गच आपल्याला वाचवत असतो.
कोकण टिकला…
तरच आपण टिकू.
Comments